Czytelnia

Kościół w Polsce

Sekularyzacja

José Casanova, Katolicka Polska w postchrześcijańskiej Europie, WIĘŹ 2004 nr 5.

Jeszcze przed triumfem zasad erastiańskich3 w krajach protestanckich, katoliccy królowie Hiszpanii zdołali uzyskać od papiestwa serię królewskich przywilejów znanych pod nazwą Patronato Real, które pozwoliły im przekształcić Kościół katolicki w Hiszpanii i jej koloniach w organ władzy państwowej. Alians narodowej hierarchii i narodowego władcy miał wszędzie ten sam skutek. Jak zauważył Benedict Anderson, nowożytny naród powinien być rozumiany jako spadkobierca połączonego dziedzictwa dynastycznej monarchii jako systemu politycznego oraz Kościoła jako wspólnoty religijnej.4 Wraz z rozpadem średniowiecznego chrześcijaństwa, dawna ponadnarodowa wspólnota religijna, zintegrowana dzięki łacinie jako językowi sakralnemu, przekształciła się w podzielone, spluralizowane i związane z określonym terytorium Kościoły. Nowe Kościoły państwowe działały jako wspólnotowe obrządki absolutystycznych państw i jako narodowe wspólnoty religijne, zintegrowane dzięki rodzącym się językom narodowym. Proces unarodowienia Kościołów państwowych, którego przykładem była „anglikanizacja” Kościoła Anglii, najwyraźniejszy był w krajach protestanckich, ale rozpowszechnił się także w krajach katolickich i prawosławnych. Przykładem była „gallikanizacja” Kościoła katolickiego we Francji czy rusyfikacja Kościoła prawosławnego w Rosji za Piotra Wielkiego.

Odmienny rozwój Rzeczypospolitej Obojga Narodów stanowi najważniejszy wyjątek od obowiązującej w nowożytnej Europie ogólnej tendencji ku absolutyzmowi scentralizowanego państwa oraz utożsamieniu Kościoła z państwem. Zasada “Nihil novi” z 1505 roku ustanowiła określone przez Sejm granice władzy królewskiej. Unia Lubelska z roku 1569 określiła strukturę Rzeczypospolitej Obojga Narodów jako zdecentralizowaną, wielonarodową, arystokratyczną rem publicam. Akt powszechnej tolerancji, ogłoszony przez Konfederację Warszawską w 1573 roku i przyjęty przez Sejm podczas interregnum mimo sprzeciwu katolickich biskupów, zawierał gwarancję, że w kwestiach religijnych nie będą używane siła ani przymus. W czasie powszechnych wojen religijnych oraz państwowych represji wobec dysydenckich mniejszości religijnych w pozostałej części Europy, Rzeczpospolita stanowiła uderzający przykład pokojowego współżycia różnych Kościołów chrześcijańskich (katolickiego, luterańskiego i prawosławnego), tolerancji wobec dysydenckich odłamów chrześcijańskich (kalwinistów, anabaptystów, Braci Morawskich, antytrynitarystów i ormiańskich monofizytów) oraz wolności religijnej dla mniejszości niechrześcijańskich (Żydów, karaimów i muzułmańskich Tatarów). W rzeczywistości w początkach nowożytności Polska stała się schronieniem dla dysydenckich wyznań uciekających przed powszechnymi w Europie wojnami religijnymi. To właśnie w tym czasie Polska stała się największym ośrodkiem osiedlania się Żydów w świecie i pozostała nim aż do Zagłady. Nawet po tym, jak Kontrreformacja odnowiła katolicką hegemonię w polskiej kulturze, a wojna ze Szwecją wywołała silną reakcję antyprotestancką – Polska wciąż pozostała uderzającym przykładem tolerancji religijnej.

poprzednia strona 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 następna strona

Kościół w Polsce

Sekularyzacja

Bez Ciebie nie przetrwa WIĘŹ! Jak możesz pomóc?