Czytelnia

Polacy - Żydzi

Andrzej Friszke

Andrzej Friszke, Ziemia Święta leży w Izraelu, WIĘŹ 2000 nr 8.

Idea powrotu Żydów do Palestyny była skutkiem załamania się rozbudzonych przez Oświecenie nadziei na równouprawnienie i obywatelską asymilację Żydów w społeczeństwach europejskich. Nadzieję taką żywili zwłaszcza ci Żydzi, którym nie wystarczała religia mojżeszowa jako regulator całego życia, którzy przekraczali bramy sztetli z nadzieją włączenia się w bogate i różnorodne życie europejskich społeczeństw. Tu jednak napotykali liczne bariery i uprzedzenia, w pewnych krajach słabsze, w innych silniejsze. Na zachodzie Europy, zwłaszcza w Anglii, Francji, w Niemczech i Austro-Węgrzech, gdzie bariery i ograniczenia były słabsze, wchodzili w życie zachodnich społeczeństw, stając się często po prostu Francuzami bądź Niemcami wyznania mojżeszowego. Na wschodzie, w Rosji, zepchnięci do strefy osiedlenia pokrywającej się z granicami dawnej Rzeczypospolitej, nękani mnóstwem specjalnych praw i ograniczeń, napotykali na wielkie trudności w asymilacji i stali wobec alternatywy: trwać w niezmiennej od setek lat tradycji, lub podjąć bunt przeciw represyjnemu państwu. Idee oświecenia, emancypacji, asymilacji zderzały się tu bowiem z twardą rzeczywistością przeciwnego im prawa, a także niechęcią biednych i równie tradycyjnych społeczeństw.

Koniec XIX wieku przyniósł zaskakującą erupcję antysemityzmu, i to zarówno na Wschodzie, jak na Zachodzie. Najpierw, po zabójstwie cara Aleksandra II w 1881 r. przez Rosję przetoczyła się fala pogromów, a rząd wydał kolejne prawa antyżydowskie. Z Rosji ruszyła duża fala emigracyjna, kierująca się do Ameryki, kraju obywatelskiej równości. W 1894 r. rozpoczęła się we Francji sprawa sądowa kapitana Dreyfusa, która ujawniła istnienie w tym kraju, mającym od stu lat opinię ojczyzny Oświecenia, silnych pokładów antysemityzmu. W rok później burmistrzem Wiednia, jednego z ważniejszych ośrodków skupienia asymilujących się Żydów, został jawny antysemita Karl Lueger. Pod wpływem tych wydarzeń Teodor Herzl wiedeński dziennikarz i dotychczas zwolennik państwowej asymilacji Żydów, napisał broszurę „Der Judenstaat”, w której rzucił ideę stworzenia żydowskiej siedziby narodowej. Myśl Herzla dała początek ruchowi syjonistycznemu, który zaczął się szybko rozwijać zarówno na zachodzie, jak na wschodzie Europy. Herzl okazał się nie tylko ideologiem ruchu, ale też jego wybitnym organizatorem. Zdołał dotrzeć do wielu wpływowych ludzi w Europie, w tym do władców europejskich mocarstw, ale przede wszystkim pozyskał wielu wybitnych działaczy z żydowskiej diaspory. Gdy zmarł w 1904 r. zapoczątkowany przez niego ruch okazał się na tyle silny, że mógł trwać i odnosić sukcesy. Herzl rozważając myśl o przyszłej żydowskiej siedzibie początkowo brał pod uwagę różne warianty, nawet uzyskanie zgody na żydowską kolonizację w Ugandzie, znajdującej się pod władzą Brytyjczyków. Idea powrotu do Palestyny skrystalizowała się w młodszym pokoleniu, którego najbardziej znanymi przedstawicielami byli Chaim Weizmann i David Ben Gurion. Obaj urodzeni w prowincjonalnych miastach zaboru rosyjskiego w młodzieńczym wieku opuścili państwo carów. Pierwszy doszedł do pozycji profesora chemii na uniwersytecie w Manchester i był wybitnym ambasadorem sprawy syjonistycznej w zachodnim establishmencie. Drugi już w 1906 r. wszedł na drogę praktycznego syjonizmu, emigrując do Palestyny. Jego koncepcje stworzenia postępowego i świeckiego społeczeństwa o socjalistycznym wręcz charakterze odegrały zasadniczą rolę, kładąc fundament pod charakter przyszłego państwa.

poprzednia strona 1 2 3 4 5 6 7 następna strona

Polacy - Żydzi

Andrzej Friszke

Bez Ciebie nie przetrwa WIĘŹ! Jak możesz pomóc?